Ngày 12.7 tới, Tòa Trọng tài thường trực sẽ ra phán quyết ra sao?

Tòa Trọng tài thường trực ở The Hague (Hà Lan)- ảnh: pca-cpa.org
Ngày 12.7 tới, Tòa Trọng tài thường trực (PCA) sẽ công bố phán quyết về vụ Philippines kiện yêu sách chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông. Đâu là những khả năng có thể xảy ra?

Hiện tại, Philippines và toàn thế giới đang chờ xem ai sẽ là người thắng trong vụ kiện. Tuy nhiên, báo The Philippine Star cho rằng phân định ai thắng ai thua không phải là điều dễ dàng.

Philippines đã gửi lên Tòa Trọng tài thường trực 15 yêu cầu và chưa chắc 15 yêu cầu này đều được tòa xử hợp lệ.

Ba khả năng có thể xảy ra

Nhà báo kỳ cựu Chito Sta.Romana, chuyên gia về Trung Quốc, và chuyên gia Paul Gerwitz thuộc Viện nghiên cứu Brookings đã chỉ ra 2 điểm quan trọng để xác định liệu Philippines có nhận được phán quyết có lợi từ Tòa Trọng tài thường trực hay không.

Điểm thứ nhất là việc Philippines tuyên bố yêu sách “đường 9 đoạn” của Trung Quốc là trái với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và quyền lợi hàng hải của Trung Quốc không được vượt quá các quy định trong UNCLOS.

UNCLOS là một trong những thỏa thuận quốc tế quan trọng trong việc dàn xếp các vấn đề liên quan đến Luật Biển, còn yêu sách “đường 9 đoạn” chỉ là một tuyên bố được Trung Quốc đưa ra nhằm tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết các đảo, đá và vùng biển lân cận nước này trên Biển Đông.

166 quốc gia trên thế giới, trong đó có Trung Quốc và Philippines, đều đã ký vào UNCLOS. Năm 2013, Philippines đã viện dẫn các quy định của UNCLOS trong 15 yêu cầu mà họ gửi lên Tòa Trọng tài thường trực để chống lại yêu sách “đường 9 đoạn”.

Theo nhà báo Chito Sta.Romana, về vấn đề này sẽ có 3 khả năng xảy ra:

Đầu tiên, Tòa Trọng tài thường trực sẽ tuyên bố tòa không có thẩm quyền giải quyết. Đây sẽ là một đòn nghiêm trọng đối với Philippines.

Thứ hai, Tòa Trọng tài thường trực tuyên bố có thẩm quyền giải quyết nhưng sẽ cần thêm thông tin để ra phán quyết cuối cùng.

Trong bối cảnh Trung Quốc từ chối tham gia vụ kiện, động thái trì hoãn như vậy có nghĩa là Philippines đã thất bại một nửa khi sự việc không được giải quyết mà lại bị kéo dài không biết đến lúc nào.

Thứ ba, Tòa Trọng tài thường trực tuyên bố có thẩm quyền giải quyết. Trong trường hợp này, tòa sẽ phải quyết định lập luận của Philippines rằng luật pháp quốc tế (UNCLOS) có giá trị hơn yêu sách lịch sử (yêu sách “đường 9 đoạn”) có đúng đắn hay không.

Nếu Tòa Trọng tài thường trực đưa ra phán quyết có lợi cho Philippines thì đây chính là chiến thắng rõ ràng của nước này trước Trung Quốc.

Theo nhà báo Chito Sta.Romana, về vấn đề UNCLOS và "đường chín đoạn", sẽ có ba khả năng có thể xảy ra- ảnh: ellentordesillascom
Theo nhà báo Chito Sta.Romana, về vấn đề UNCLOS và "đường chín đoạn", sẽ có ba khả năng có thể xảy ra - Ảnh: ellentordesillascom

Là đảo hay chỉ là đá?

Đây là điểm mấu chốt thứ 2 cần giải quyết. Câu trả lời của Tòa Trọng tài thường trực mang tính chất rất quan trọng. Theo luật pháp quốc tế, một quốc gia có vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở của quốc gia đó.

Nếu Tòa Trọng tài thường trực xác định các thực thể tranh chấp là đảo thì thực thế đó có vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý.

Nếu các thực thể được xác định là đá thì chỉ có 12 hải lý lãnh hải. Còn nếu đó là thực thể “nửa chìm nửa nổi” (nổi khi thủy triều xuống) thì vùng đặc quyền kinh tế và lãnh hải đều không tồn tại.

Bãi Cỏ Mây, một trong những điểm quan trọng trong tranh chấp- ảnh: Wikimedia
Bãi Cỏ Mây được Philippines tuyên bố chủ quyền - Ảnh: Wikimedia

Hiện tại Philippines đang có một đơn vị lính thủy đánh bộ và tàu đóng tại bãi Cỏ Mây gần đá Vành Khăn.

Philippines mong muốn bãi Cỏ Mây và đá Vành Khăn nghiễm nhiên nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines. Tương tự như vậy là bãi Cỏ Rong. Điều này rất quan trọng vì khu vực bãi Cỏ Rong là nơi có trữ lượng dầu khí khổng lồ.

Phán quyết của Tòa Trọng tài thường trực cũng có tác động không nhỏ đối với Trung Quốc.

Nếu trên Biển Đông không có thực thể nào được xác định là đảo mà chỉ là đá hoặc thực thể “nửa nổi nửa chìm” thì Trung Quốc hoàn toàn không thể rêu rao yêu sách chủ quyền đối với các đảo được bồi đắp xây dựng trái phép.

Ngoài ra, trong 15 yêu cầu mà Philippines gửi lên Tòa Trọng tài thường trực, tuyên bố ngư dân Philippines có vùng ngư trường truyền thống quanh bãi cạn Scarborough cũng là một tuyên bố quan trọng cần được xem xét đến.

Tàu cá ở bãi cạn Scarborough - Ảnh: Reuters

Sau phán quyết của Tòa Trọng tài thường trực sẽ là gì?

Nếu Philippines đạt được phán quyết có lợi trong 2 điểm mấu chốt nêu trên, chính phủ Philippines sẽ có ưu thế nhất định nếu muốn đàm phán song phương với Trung Quốc để giải quyết tranh chấp.

Philippines cũng sẽ được quốc tế ủng hộ trong việc yêu cầu Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế.

Việc tuân thủ luật pháp quốc tế rất quan trọng với Trung Quốc vì thời gian gần đây nước này luôn tuyên bố muốn được xem là một cường quốc trỗi dậy hòa bình.

Hơn nữa, trong thời gian gần đây, kinh tế Trung Quốc đang gặp khó khăn và giới lãnh đạo Trung Quốc đã bày tỏ lo âu trước viễn cảnh bất ổn toàn cầu.

Trung Quốc với tư cách là một cường quốc trỗi dậy phải thấy rằng nước này không nên gia tăng căng thẳng mà nên dùng tới biện pháp hòa bình để hòa giải với các quốc gia láng giềng như cách mà Mỹ đã làm với Cuba.

Còn đối với Philippines, ngày 12.7 tới sẽ là một cột mốc quan trọng.

Cẩm Bình (theo Phil Star)


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận0

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.